Lem–birynt

Labirynt ma swoje miejsce w kulturze od czasów greckiej legendy o Minotaurze – człowieku z głową byka. Ten groźny potwór został zamknięty przez króla Krety Minosa w labiryncie wybudowanym przez Dedala. Minos, pokonawszy Ateńczyków, zażądał, aby co dziewięć lat przysyłano siedmioro młodzieńców i panien potworowi na pożarcie. Pogromcą Minotaura okazał się w końcu Tezeusz, który wydostał się z labiryntu dzięki nici podarowanej mu przez Ariadnę. Najstarszy okaz labiryntu klasycznego pochodzi z Grecji, wyryto go na tabliczce z Pylos około 1200 lat p.n.e.

Władysław Kopaliński w „Słowniku mitów i tradycji kultury” definiuje labirynt jako „starożytną budowlę o rozmyślnie skomplikowanym rozkładzie sal, korytarzy i przejść, z której osoba niewtajemniczona nie może znaleźć wyjścia”. Do wielu labiryntów ta, jak i inne definicje często nie przystają, gdyż od czasów starożytnych labirynty doczekały się różnych wcieleń, spełniając najczęściej funkcje symboliczne. Zwykle możliwe są dwie drogi w labiryncie: jedna prowadzi do celu, druga donikąd. Jedna to symbol drogi życia, druga – symbol śmierci.

Zgeometryzowany system labiryntu w Ogrodzie Doświadczeń zalicza się do najczęściej spotykanych form klasycznych. Geometria dróg powoduje, że mamy tak naprawdę do czynienia z dwoma labiryntami: o trasach typu meander w części zachodniej i typu spirala w części wschodniej.

Poszukiwanie właściwych ścieżek w ogrodowym Lem-biryncie może się odbywać przynajmniej na dwóch płaszczyznach. Jedna z nich to fizyczna – naturalna dla każdego labiryntu, druga natomiast związana jest ze sferą ducha dzięki wskazówkom i spostrzeżeniom znakomitego polskiego pisarza i futurologa Stanisława Lema. To właśnie cytaty z jego twórczości będziemy mijać, przemierzając Lem-birynt.